Javascript must be enabled in your browser to use this page.
Please enable Javascript under your Tools menu in your browser.
Once javascript is enabled Click here to go back to �нтеллектуальная Кобринщина

 "Не я пяю - народ божы..." (творчасць Янкі Лучыны).

Нядоўгiм, але творча насычаным было жыццё Янкi Лучыны. Пiсаць ён пачаў рана, яшчэ ў дзевяцiгадовым узросце, у час навучання ў прыватным пансiёне. Першы верш, "Не дзеля славы ...", напiсаны па-руску, носiць дэкларатыўны характар. Аўтар гаворыць, што ўсё жыццё ён будзе служыць "стране глухой, забитой, где мрак невежества царит, в лачуге где, соломой крытой, мужик печально дни влачит." Аб паэтычных i эстэтычных прыярытэтах Я. Лучыны можна меркаваць па яго перакладах з польскай мовы, у прыватнасцi, па перакладзе верша Ул. Сыракомлi "Не я пяю — народ божы...". Пiсьменнiк адкрыта заяўляе, што сваёй творчасцю ён выказвае спрадвечныя мары i спадзяваннi народа, што яго творчасць — гэта голас цёмнага i прыгнечанага народа:

 

З iм я злiўся з добрай волi,

Чы то ў долi, чы ў нядолi,

Чы гдзе гора абзавецца,

Як асiна, грудзь трасецца.

 

Творчасць Я. Лучыны на трох мовах выконвала ролю своеасаблiвай пасярэднiцы ў польска-рускiм лiтаратурным дыялогу, адлюстроўвала розныя аспекты беларускай рэчаiснасцi канца 19-га ст. Калi ў польска- i рускамоўных вершах паэт застаецца традыцыяналiстам, то ў сваёй беларускамоўнай творчасцi ён з'ўляецца наватарам. Адметнасць беларускiх вершаў Я. Лучыны ў тым, што яны ўяўляюць сабою вынiк удалага перапляцення рэалiстычнага i рамантычнага пачаткаў. I гэта невыпадкова, бо напрыканцы 19-га ст. у рускай лiтаратуры была моцнай рэалiстычная, а ў польскай — рамантычная плынi. У беларускай жа лiтаратуры Я. Лучына заслужана лiчыцца пачынальнiкам фiласофскай лiрыкi. Беларускiя вершы Я. Лучыны выйшлi асобным зборнiкам ("Вязанка", 1903) ужо пасля яго смерцi. Тэматыка творчасцi пiсьменнiка не вызначаецца асаблiвай шырынёй: гэта пераважна жыццё беларускай вёскi. Галоўным героем звычайна з'яўляецца просты селянiн — найбольш варты, на думку аўтара, прадстаўнiк роднай зямлi i носьбiт высокiх маральных якасцей. З асаблiвай любоўю i лiрызмам пiша пра яго паэт у вершы "Што думае Янка, везучы дровы ў горад". Аўтар па-мастацку тонка i выверана перадае трывожны ўнутраны стан героя, яго перажываннi за свой лёс i крыўду на жыццё, у якiм "усюды песнi i гулянкi", адзiн толькi ён вымушаны ехаць прадаваць дровы ў горад, каб купiць трохi жыта. Рамантызм Я. Лучыны, спалучаны з рэалiстычным адлюстраваннем жыцця, надае значную адметнасць, у параўнаннi з польскамоўнай спадчынай, такiм яго беларускiм вершам, як "Сiвер","Вясна" i "Роднай старонцы". Жыццё сялян параўноўваецца ў гэтых творах з лютай зiмой, якая нiяк не хоча саступаць месца вясне. Так, звяртаючыся да сiверу, галоўны герой верша ўсклiкае:

 

Хоць бы раз без цябе зарунець бы палям,

Хоць бы раз у свой час адышла бы зiма!

Ўстрапянуўся бы дух ў чалавечай грудзi,

Дый забылi бы мы мора смутку дый слёз...

 

Такiм чынам, перамены да лепшага звязваюцца з надыходам вясны, — якая асацыiруецца са светлай зарой, пасля ўзыходу якое селянiна спаткае шчаслiвая доля. Паэт непахiсна верыць у надыход такога часу. Аб гэтым сведчыць i яго прасякнуты аптымiзмам верш "Роднай старонцы": I будуць жыцi дзеткi патомныя Добраю доляй — доляй шчаслiваю. Я. Лучына не прызнаваў капiталiстычных адносiн у грамадстве, але верыў, тым не менш, у тэхнiчны прагрэс, народжаны капiталiзмам. Не прымаў паэт таксама i спажывецкiх настрояў у адносiнах да прыроды. Таму цалкам заканамерным было з'яўленне польскамоўнай паэмы Я. Лучыны "Паляўнiчыя замалёўкi". Галоўны герой паэмы, Грышка, "дзiця прыроды вольнага Палесся" жыве ў гармонii з прыродай i людзьмi, таму ён балюча ўспрымае iдэю аб пракладцы чыгункi праз запаветныя лясы. Паэма, у якой паказаны жыццё i побыт леснiковай сям'i, з'явiлася своеасаблiвым прадвесцем "Новай зямлi" Я. Коласа. Я. Лучына не толькi паэт, але i аўтар двух нарысаў, драматычнага абразка i шматлiкiх перакладаў твораў Ул. Сыракомлi, М. Някрасава, Г. Гейне, Гамера. Яго творчасць адыграла значную ролю ў паглыбленнi лiрызму нацыянальнай паэзii, яе гуманiстычнага пафасу i аптымiстычнага погляду ў будучыню.